Mentaal verzuim

Auteur: Antony C. Colijn, Ede, november 2009

Van mentaal verzuim is sprake, als individuen gevoelsmatig afscheid hebben genomen van hun organisatie. Anders dan bij ziekte is mentaal verzuim moeilijk te traceren omdat het bijbehorende gedrag bij oppervlakkige waarneming niet of nauwelijks afwijkt van dat van toegewijde medewerkers. Zo komen mensen die mentaal verzuimen, plichtsgetrouw op het werk waar zij de gehele dag druk bezig zijn. Zij tonen in veel gevallen sociaal wenselijk gedrag en grote gezagsafhankelijkheid, dat zich uit in consensuszoekend en conflictmijdend handelen met weinig tot geen kritische feedback naar bazen en collega’s. Initiatief, productiviteit en zaken afmaken is onder de maat. Er komt weinig uit handen en de timing en kwaliteit ervan is discutabel. Mentaal verzuimers vallen voortdurend terug op formele bevoegdheden, taken en regelgeving en zijn niet zozeer gericht op het voor elkaar krijgen van dingen maar op rechtvaardigende uitleg en argumentatie waarom zaken niet kunnen en anderen daar debet aan zijn. Zij hebben kort gezegd het profiel van meelopers en zijn experts in het delegeren van ‘blamability’.

In onze langjarige ervaring als transitiemanager hebben wij niet zelden in bedrijven gewerkt met naar inschatting mentaal verzuim percentages van ruim 30%. Organisaties waarvan Management en P&O meestal wel tijd en aandacht [en geld] spendeerden aan het terugdringen van het geregistreerde ziekteverzuim, maar nauwelijks beeld hadden van de productiviteitslekken en kwaliteitsverliezen in het dagelijks functioneren van medewerkers, die wel op het werk present waren. Als we ons rekenschap geven dat deze kosten percentsgewijs vrijwel gelijk zijn aan die van ziekteverzuim, dan geeft dat om twee redenen een verontrustend situatiebeeld van mentaal verzuim. Ten eerste door de omvang van deze chronische energielekken in de organisatie, en ten tweede door de bevinding dat dit type verzuim nauwelijks wordt opgemerkt c.q. schouderophalend als een maatschappelijk geïndiceerd gegeven wordt gedoogd.

Engaging Leadership is een nieuw leiderschapsconcept, dat vanuit een unieke configuratie van macht en vertrouwen, effectief omgaat met mentaal verzuim. De sleutel is dat EL mensen onderling verbindt op de taakdimensie en hun zelfmotivatie en wilskracht versterkt om op ieder niveau in de organisatie verantwoordelijkheid te nemen voor en uitvoering te geven aan de strategische ambitie van het bedrijf. Door het versterken van het zelfregulerende vermogen van mensen worden de kritische interfaces in de managementlagen en bedrijfsprocessen veel effectiever en efficiënter gemanaged dan indien dit uitsluitend via de ingang van systeemtechnologie gebeurt. Als belangrijkste argument voeren wij aan dat de moderne technologie weliswaar technisch onbegrensde mogelijkheden biedt, maar dat systemen uitsluitend rendement opleveren, indien de toepassing geschiedt door competente mensen die zich betrokken voelen bij de resultaatbereiking en hiervoor verantwoordelijkheid nemen.

Op basis van de EL-visie versterken de werknemers van de cliëntorganisatie samen met ons de wil en persoonlijke kracht om individueel en gezamenlijk zich voor de ondernemingsstrategie verantwoordelijk te voelen en daar uitvoering aan te geven. We toetsen de performance van de organisatie op de volgende kwaliteitscriteria. De mate waarin bazen hun persoonlijke schaduw verkleinen, zich omringen met keien en taken en verantwoordelijkheden delegeren; het toepassen van eerlijke, harde feedback op de taakdimensie; het vertragen van de tijd voor grondige analyse ter voorbereiding van zorgvuldige besluitvorming en actie; het inspireren van elkaar om de verbeelding aan de macht te brengen; het kiezen voor focus en maathouden in de uitvoering om de verbeelding in te bedden en in verantwoord risicogedrag te vertalen; het bouwen aan vertrouwen op basis van persoonlijke loyaliteit en transparant gedrag [afspraak is afspraak]. In plaats van een improductieve organisatie met medewerkers die mentaal afscheid van hun bazen genomen hebben, ontstaat in een periode van 6-12 maanden een nieuw samenwerkingsverband waarin mensen elkaar voortdurend inspireren en uitdagen om te willen presteren. Een organisatie met een laag mentaal verzuim, waarin de productiviteitslekken op de kritische interfaces zijn gedicht, de juiste mensen volop aan de slag zijn voor en trots zijn op hun bedrijf en de directie weer een boegbeeldfunctie vervult en ruim tijd neemt voor de langere termijn issues en opportunities.

Samenvattend bieden wij met Engaging Leadership een effectief antwoord op mentaal verzuim. De ingang die wij kiezen is persoonlijk leiderschap op basis van macht en vertrouwen, verbeelding en realiteitszin, ambitie en maathouden. Technologie, systemen en structuren spelen hierbij een belangrijke rol, maar wel ter ondersteuning van de menselijke actoren en niet omgekeerd. De uitkomsten van onze aanpak bevestigen de aanname, dat ook in een complexe, harde businesscontext, vrije en loyale menselijke intelligentie superieur is aan gereguleerde kunstmatige intelligentie. In andere woorden, dat niet geld en technologie, maar mensen het verschil maken.